สมุนไพรจีน รักษาโรคตอนที่ 1

หน้าแรก / แพทย์แผนจีน / สมุนไพรจีน รักษาโรคตอนที่ 1

นอกจากการรักษาโรคด้วยศาสตร์การแพทย์แผนจีน เช่น การฝังเข็ม ครอบแก้ว กดจุดต่างๆแล้ว ก็ยังมี สมุนไพรจีน ที่มีประโยชน์และช่วยรักษาและบรรเทาอาการเจ็บป่วยได้ด้วย ไปดูกันเลยดีกว่าค่ะว่า สมุนไพรจีน แต่ละชนิดมีสรรพคุณอะไรกันบ้าง

” กำเช่า “
ชื่อจีนกลาง : กันเฉ่า
ชื่อไทย  : ชะเอมเทศ
ชื่ออังกฤษ : Liquorice Root
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Glycyrrhiza uralensis Fischer หรือ G.inflata Bat. หรือ G. glabra L.
วงศ์ : Leguminosae-Papilionoideae
ชื่อเครื่องยา : Radix Glycyrrhizae
ส่วนที่ใช้ทำยา : ราก

กำเช่า

สรรพคุณตามตำราการแพทย์แผนจีน : กำเช่า รสอมหวาน สุขุม ค่อนข้างเย็นเล็กน้อย มีสรรพคุณระบายความร้อน ขับพิษ ป้องกันและรักษาแผลในกระเพาะอาหาร ช่วยย่อยอาหาร แก้ไอ ขับเสมหะ ทำให้ชุ่มคอ แก้อาการใจสั่น แก้ลมชัก โดยทั่วไปมักใช้เข้าในยาตำรับรักษาอาการไอมีเสมหะมาก พิษจากฝีแผล คอบวมอักเสบ หรือพิษจากยาและอาหาร โดยสามารถช่วยระบายความร้อนและขับพิษได้
กำเชาผัดน้ำผึ้ง    รสอมหวาน อุ่น มีสรรพคุณบำรุงม้ามและกระเพาะอาหาร เสริมชี่ ทำให้การเต้นของชีพจรมีแรงและกลับคืนสภาพปกติ โดยทั่วไปมักใช้เข้าในตำรับยารักษาอาการม้ามและกระเพาะอาหารอ่อนเพลียไม่มีแรง ชี่ของหัวใจพร่อง ปวดท้อง เส้นเอ็นและชีพจรตึงแข็ง ชีพจรเต้นไม่สม่ำเสมอ และชีพจรเต้นหยุดอย่างมีจังหวะ

ขนาดที่ใช้และวิธีใช้ : ใช้ขนาด 1.5-9 กรัม ต้มเอาน้ำดื่ม

ข้อห้ามใช้ ข้อควรระวัง และอาการข้างเคียง : ห้ามใช้กำเช่าในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง ผู้ป่วยโรคตับแข็ง ผู้ป่วยที่โลหิตมีโปแทสเซียมต่ำมากหรือน้อยเกินไป หรือผู้ป่วยโรคไตบกพร่องเรื้อรัง และสตรีมีครรภ์

 

” กิมหงึ่งฮวย “
ชื่อจีนกลาง : จินอิ๋นฮวา
ชื่อไทย : สายน้ำผึ้ง
ชื่ออังกฤษ : Honeysuckle Flower
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Lonicera japonica Thunb. หรือ L. hypoglauca Miq.
หรือ  L.confusa DC.หรือ L. dasystyla Rehd.
วงศ์ : Caprifoliaceae
ชื่อเครื่องยา : Flos Lonicerae
ส่วนที่ใช้ทำยา : ดอกตูมหรือดอกเริ่มบาน

กิมหงึ่งฮวย

สรรพคุณตามตำราการแพทย์แผนจีน :  กิมหงึ่งฮวย รสอมหวาน เย็น มีฤทธิ์ระบายความร้อน แก้หวัดจากการกระทบลมร้อน ระบายความร้อน ขับพิษ มีฤทธิ์ขับพิษ แก้แผลฝี แผลเปื่อย บวม (มักใช้ภายนอก) และมีฤทธิ์ผ่อนคลายและกระจายความร้อน ใช้แก้บิด มีพิษร้อน ถ่ายบิด  เป็นมูกเลือด

กิมหงึ่งฮวยถ่าน  :  มีสรรพคุณแก้ถ่ายบิดเป็นมูกเลือด สตรีที่มีอาการตกเลือด อาเจียนเป็นเลือด และเลือดกำเดาใหล

ขนาดที่ใช้และวิธีใช้ : ใช้ 6-15 กรัม ต้มเอาน้ำดื่ม

ข้อห้ามใช้ ข้อควรระวัง และอาการข้างเคียง : ห้ามใช้ในผู้ป่วยที่มีภาวะเย็นพร่องของม้ามและกระเพาะอาหาร

 

 

” กีจื้อ “
ชื่อจีนกลาง : จือจื่อ
ชื่อไทย : ผลพุดซ้อน
ชื่ออังกฤษ : Cape Jasmine Fruit
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Gardenia jasminoides J. Ellis
วงศ์ : Rubiaceae
ชื่อเครื่องยา : Fructus Gardeniae
ส่วนที่ใช้ทำยา  : ผลสุก

กีจื้อ

สรรพคุณตามตำราการแพทย์แผนจีน : กีจื้อ  รสขม เย็น  มีฤทธิ์ขับความร้อน  แก้หงุดหงิด  แก้ไข้ (ความร้อนจากหัวใจทำให้หงุดหงิดและกระวนกระวาย) มีฤทธิ์ระบายความร้อน เสริมความชื้น แก้ดีซ่าน (ตัวเหลืองจากความร้อนหรือร้อนชื้นของตับและถุงน้ำดี) มีฤทธิ์บรรเทาอาการพิษอักเสบ ทำให้เลือดเย็น แก้เลือดกำเดาไหล ปัสสาวะและอาเจียนเป็นเลือด (เนื่องจากโลหิตมีพิษร้อน) และมีฤทธิ์ลดบวมจากการอักเสบ ระงับปวด แก้อักเสบบวมแดง พิษอักเสบของแผล ฝีอักเสบบวมจากการกระทบกระแทก

กีจื้อผัด และกีจื้อผัดเกรียม มีสรรพคุณและวิธีใช้เหมือนกัน แต่ผลพุดซ้อนผัดจะมีรสขมและเย็นมากกว่า โดยทั่วไปหากความร้อนสูงจะใช้ผลพุดซ้อนผัด สำหรับผลพุดซ้อนผัดเกรียมจะใช้ในกรณีที่ระบบกระเพาะอาหารและม้ามพร่อง ตัวยาทั้งสองชนิดนี้มีฤทธิ์ระบายความร้อน แก้หงุดหงิด ใช้รักษาอาการความร้อนจากหัวใจทำให้หงุดหงิด ตับร้อนทำให้ตาแดง

กีจื้อถ่าน มีฤทธิ์ทำให้เลือดเย็นและห้ามเลือด ใช้รักษาอาการปัสสาวะและอาเจียนเป็นเลือด เลือดกำเดาออก ไอเป็นเลือด

ขนาดที่ใช้และวิธีใช้ : ใช้ 6-9 กรัม ต้มเอาน้ำดื่ม

ข้อห้ามใช้ ข้อควรระวัง และอาการข้างเคียง : กีจื้อไม่เหมาะสำหรับคนธาตุอ่อน อุจจาระเหลว

 

 

” กุ้ยกี “
ชื่อจีนกลาง : กุ้ยจือ
ชื่อไทย : กิ่งอบเชยจีน
ชื่ออังกฤษ : Cassia Twig
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Cinnamomum cassia Presl
วงศ์ : Lauraceae
ชื่อเครื่องยา : Ramulus Cinnamomi

กุ้ยกี

สรรพคุณตามตำราการแพทย์แผนจีน : กุ้ยกี รสเผ็ดอมหวาน อุ่น มีฤทธิ์ขับเหงื่อ ผ่อนคลายกล้ามเนื้อ ให้ความอบอุ่น ช่วยให้เลือดหมุนเวียน เสริมหยาง ปรับชี่  สรรพคุณแก้หวัดจากการกระทบความเย็น แก้ปวดจากการกระทบความเย็น เลือดคั่ง ขับเสมหะ ความชื้นและของเหลวตกค้าง แก้ใจสั่น หัวใจอ่อน

กุ้ยกีผัดน้ำผึ้ง รสเผ็ดจะลดลง มีฤทธิ์บำรุงและให้ความอบอุ่นแก่ส่วนกลางของร่างกาย (ตั้งแต่สะดือขึ้นไปถึงลิ้นปี่ ได้แก่ กระเพาะอาหาร ตับ ถุงน้ำดี และม้าม) และมีฤทธิ์สลายความเย็น ระงับปวด ใช้เป็นยาบำรุงสำหรับสตรีหลังคลอดแล้วร่างกายอ่อนแอ

ขนาดที่ใช้และวิธีใช้ : ใช้ 3-9 กรัม ต้มเอาน้ำดื่ม

ข้อห้ามใช้ ข้อควรระวัง และอาการข้างเคียง : ระมัดระวังในการใช้ในผู้ป่วยที่ร้อนในมาก ตกเลือดง่าย

 

 

” คักเฮีย “
ชื่อจีนกลาง  : ฮั่วเซียง
ชื่อไทย : ต้นพิมเสน
ชื่ออังกฤษ : Cablin Patchouli Herb
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Pogostemon cablin (Blanco) Benth.
วงศ์ : Labiatae
ชื่อเครื่องยา : Herba Pogostemonis
ส่วนที่ใช้ทำยา : ส่วนเหนือดิน

คักเฮีย

สรรพคุณตามตำราการแพทย์แผนจีน : คักเฮีย รสเผ็ด อุ่น มีฤทธิ์สลายความชื้น แก้ความชื้นจงเจียว อาเจียน จุกเสียด แน่น อึดอัดที่ลิ้นปี่ เบื่ออาหาร  มีฤทธิ์คลายความร้อน แก้ร้อนใน แก้ไข้และไข้หวัดจากความร้อนชื้น ทานอาหารผิดสำแดง เกิดอาการไข้หรือจุกเสียด อาเจียนหรือท้องร่วง และมีฤทธิ์ระงับอาเจียน แก้อาเจียน

ขนาดที่ใช้และวิธีใช้ : ใช้ 3-9 กรัม ต้มเอาน้ำดื่ม

 

 ” เจี่ยงเชียงพู้ “
ชื่อจีนกลาง : จั้งชางผู
ชื่อไทย : ว่านน้ำ
ชื่ออังกฤษ : Tibet Sweetflag Rhizome
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Acorus calamus L.
วงศ์ : Araceae
ชื่อเครื่องยา : Rhizoma Zingiberis
ส่วนที่ใช้ทำยา : เหง้า

เจี่ยงเชียงพู้

สรรพคุณตามตำราการแพทย์แผนจีน : เจี่ยงเชียงพู้ รสขมเผ็ด สุขุม มีฤทธิ์ขับลม ขับเสมหะ สงบประสาท ใช้รักษาอาการไอ ตื่นเต้นลืมง่าย สลึมสลือ บิด ท้องเสีย ท้องอืด อาหารไม่ย่อย ปวดข้อ แผลฝีหนอง และขับพยาธิ

ขนาดที่ใช้และวิธีใช้ : ใช้ 3-6 กรัม ต้มเอาน้ำดื่ม ใช้ภายนอก ต้มเอาน้ำชะล้างหรือบดเป็นผงผสมทา

ข้อห้ามใช้ ข้อควรระวัง และอาการข้างเคียง : ควรระมัดระวังในการใช้ในผู้ป่วยที่เหงื่อออกบ่อย ๆ หรือเหงื่อออกง่าย

 

” เฉาก้วย “
ชื่อจีนกลาง : เฉ่ากั่ว
ชื่อไทย : เฉาก๊วย
ชื่ออังกฤษ : Caoguo
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Amomum tsaoko Crevost et Lemaire
วงศ์ : Zingiberaceae
ชื่อเครื่องยา : Fructus Tsaoko
ส่วนที่ใช้ทำยา : ผลสุก

เฉาก้วย

สรรพคุณตามตำราการแพทย์แผนจีน : เฉาก๊วย รสเผ็ด อุ่น มีฤทธิ์สลายความชื้น ขับความเย็น แก้ความเย็นกระทบกระเพาะอาหารและลำไส้ ทำให้ปวด จุกเสียด แน่นท้อง อาเจียน ท้องเสีย มีฤทธิ์ขับเสมหะ (ขับความเย็น สลายความชื้น) และแก้ไข้มาลาเรีย
เฉาก๊วยผัดน้ำขิง จะเพิ่มฤทธิ์ให้ความอบอุ่นแก่กระเพาะอาหารและระงับอาเจียน เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีอาการปวดท้อง จุกเสียดแน่นท้อง อาเจียน

ขนาดที่ใช้และวิธีใช้ : ใช้ 3-6 กรัม ต้มเอาน้ำดื่ม

 

 

” ชวงซิมโน้ย “
ชื่อจีนกลาง : ชวนซินเหลียน
ชื่อไทย : ฟ้าทะลายโจร
ชื่ออังกฤษ : Common Andrographis Herb
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Andrographis paniculata (Burm. f.) Wall.ex Nees
วงศ์ : Acanthaceae
ชื่อเครื่องยา : Herba Andrographis
ส่วนที่ใช้ทำยา : ส่วนเหนือดิน

ชวงซิมโน้ย

สรรพคุณตามตำราการแพทย์แผนจีน : ชวงซิมโน้ย รสขม เย็น มีสรรพคุณรักษาอาการไข้หวัด เจ็บคอ แผลในปากและลิ้น ไอเฉียบพลันและไอเรื้อรัง แก้ท้องเสีย ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ปัสสาวะขัด

ขนาดที่ใช้และวิธีใช้ : ใช้ขนาด 6-9 กรัม ต้มเอาน้ำดื่ม

ข้อห้ามใช้ ข้อควรระวัง และอาการข้างเคียง :

  1. ห้ามใช้ในผู้มีอาการแพ้ชวงซิมโน้ย
  2. ประสิทธิผลในการบรรเทาอาการไข้เจ็บคอของชวงซิมโน้ย น่าจะเกิดจากฤทธิ์ลดไข้ และฤทธิ์ต้านการอักเสบมากกว่าฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย ดังนั้นเพื่อป้องกันไม่ให้ผู้ป่วยได้รับอันตรายที่เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย Streptococcus group A ซึ่งอาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงตามมา เช่น ไข้รูห์มาติค โรคหัวใจรูห์มาติก และไตอักเสบ จึงมีข้อห้ามใช้ชวงซิมโน้ยสำหรับแก้เจ็บคอในกรณีต่าง ๆ ดังต่อไปนี้
    – ในผู้ป่วยที่มีอาการเจ็บคอเนื่องจากติดเชื้อ Streptococcus group A
    – ในผู้ป่วยที่มีประวัติเป็นโรคไตอักเสบเนื่องจากเคยติดเชื้อนี้
    – ในผู้ป่วยที่มีประวัติเป็นโรคหัวใจรูห์มาติก
    – ในผู้ป่วยที่มีอาการเจ็บคอเนื่องจากมีการติดเชื้อแบคทีเรีย และมีอาการรุนแรง เช่น เป็นตุ่มหนองในคอ มีไข้สูง หนาวสั่น
  3. ชวงซิมโน้ยอาจทำให้เกิดอาการแพ้ได้ตั้งแต่อาการผื่นคัน ลมพิษ จนถึงอาการแพ้ขั้นรุนแรงถ้าให้โดยการฉีดหรือในขนาดสูง
  4. ในผู้ป่วยบางราย ชวงซิมโน้ยอาจทำให้เกิดอาการปวดท้อง ท้องเดิน ปวดเอว หรือวิงเวียนศีรษะ  ใจสั่น หากมีอาการดังกล่าวควรหยุดใช้ยาชวงซิมโน้ยและเปลี่ยนไปใช้ยาอื่นแทน
  5. หากใช้ติดต่อกันเป็นเวลานาน อาจทำให้แขนขามีอาการชาหรืออ่อนแรง
  6. หากใช้ชวงซิมโน้ยติดต่อกัน 3 วัน แล้วไม่หาย หรือมีอาการรุนแรงขึ้นระหว่างใช้ยา ควรหยุดใช้และไปพบแพทย์
  7. เนื่องจากมีรายงานว่าชวงซิมโน้ย  ทำให้เกิดการแท้งได้ ดังนั้นทางองค์การอนามัยโลกจึงแนะนำว่าสตรีมีครรภ์ไม่ควรใช้ชวงซิมโน้ย

 

” ชวนเกียง “
ชื่อจีนกลาง : ชวนซฺยง
ชื่อไทย : โกฐหัวบัว
ชื่ออังกฤษ : Szechwan Lovage Rhizome
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Ligusticum chuanxiong Hort.
วงศ์ : Umbelliferae
ชื่อเครื่องยา : Rhizoma Chuanxiong
ส่วนที่ใช้ทำยา : เหง้า

ชวนเกียง

สรรพคุณตามตำราการแพทย์แผนจีน : ชวนเกียง รสเผ็ด อุ่น มีฤทธิ์ช่วยการไหลเวียนของชี่และเลือด รักษาอาการปวดจากเลือดคั่ง กระจายการตีบของเส้นเลือด (ประจำเดือนมาไม่เป็นปกติ ปวดประจำเดือน ขับน้ำคาวปลาหลังคลอด เจ็บชายโครง เจ็บบริเวณหัวใจ เจ็บหน้าอก เจ็บจากการฟกช้ำ ช้ำบวมจากฝีหนอง) และมีฤทธิ์ขับลม บรรเทาปวด รักษาอาการปวดศีรษะ อาการปวดจากการคั่งของชี่และเลือด
ชวนเกียงผัดเหล้า จะช่วยนำตัวยาขึ้นส่วนบนของร่างกาย มีฤทธิ์แรงในการระงับปวด ช่วยให้การไหลเวียนของเลือดและชี่ภายในร่างกายดีขึ้น โดยทั่วไปใช้รักษาอาการปวดศีรษะจากการคั่งของเลือด และโรค ไมเกรน

ขนาดที่ใช้และวิธีใช้ : ใช้ขนาด 3-9 กรัม ต้มเอาน้ำดื่ม

ข้อห้ามใช้ ข้อควรระวัง และอาการข้างเคียง : อาการไม่พึงประสงค์ ได้แก่ อาการทางระบบทางเดินอาหาร  มีน้อยรายมากที่มีอาการปวดประจำเดือน  และเนื่องจากชวนเกียงมีฤทธิ์เพิ่มการบีบตัวของมดลูก ทำให้ประจำเดือนมาเร็วขึ้น จึงไม่แนะนำให้ใช้ขณะมีอาการปวดประจำเดือน หรือโรคที่เกี่ยวกับการตกเลือดอื่น ๆ

 

 

” ชวนเหลี่ยนจี้ “
ชื่อจีนกลาง : ชวนซฺยง
ชื่อไทย : โกฐหัวบัว
ชื่ออังกฤษ : Szechwan Lovage Rhizome
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Ligusticum chuanxiong Hort.
วงศ์ : Umbelliferae
ชื่อเครื่องยา : Rhizoma Chuanxiong
ส่วนที่ใช้ทำยา : เหง้า

 ชวนเหลี่ยนจี้

สรรพคุณตามตำราการแพทย์แผนจีน : ชวนเหลี่ยนจี้ รสขม เย็น มีฤทธิ์ทำให้ชี่หมุนเวียน บรรเทาปวด สรรพคุณคลายเครียด แก้ร้อนใน บรรเทาอาการปวดต่าง ๆ และมีฤทธิ์ฆ่าพยาธิ หิด กลาก เกลื้อน แก้ปวดท้องเนื่องจากพยาธิต่าง ๆ
ชวนเหลี่ยนจี้ผัด จะช่วยให้รสขมและเย็นลดลง ลดพิษ มีฤทธิ์ช่วยให้ชี่หมุนเวียนและบรรเทาปวด ใช้รักษาอาการปวดบริเวณใต้ชายโครงและปวดท้อง ชวนเหลี่ยนจี้ผัดน้ำเกลือ จะช่วยนำตัวยาลงสู่ส่วนล่างของร่างกาย (ตั้งแต่ใต้สะดือลงมาจนถึงท้อง) ใช้รักษาอาการไส้เลื่อน อัณฑะปวดบวม

ขนาดที่ใช้และวิธีใช้ : ใช้ขนาด 4.5-9 กรัม ต้มเอาน้ำดื่ม

ข้อห้ามใช้ ข้อควรระวัง และอาการข้างเคียง : ชวนเหลี่ยนจี้มีพิษเล็กน้อย ไม่ควรใช้ปริมาณมากหรือใช้ต่อเนื่องนาน ๆ  อาการพิษที่พบ ได้แก่ หายใจขัด แขนขาไม่มีแรง ปวดศีรษะ คลื่นไส้อาเจียน

” แชเฮา “
ชื่อจีนกลาง : ชิงเฮา
ชื่อไทย : โกฐจุฬาลำพา
ชื่ออังกฤษ : Sweet Wormwood Herb
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Artemisia annua L.
วงศ์ : Compositae
ชื่อเครื่องยา : Herba Artemisiae Annuae
ส่วนที่ใช้ทำยา : ส่วนเหนือดิน

แชเฮา

สรรพคุณตามตำราการแพทย์แผนจีน : แชเฮา รสเผ็ดขม เย็น มีฤทธิ์ระบายความร้อนพร่อง (ร้อนใน) ใช้แก้ไข้จากยินถูกกระทบ (ร้อนตอนกลางคืน ช่วงเช้าไข้ลด ไข้เซื่องซึม) แก้ไข้เรื้อรังเนื่องจากยินพร่อง (ตัวร้อน ไข้เรื้อรัง ผอมแห้ง มีไข้ตอนบ่าย) แก้ไข้จากกระทบความร้อนอบอ้าวระอุ (ปวดศีรษะ ตัวร้อน คอแห้ง) และแก้ไข้มาลาเรีย

ขนาดที่ใช้และวิธีใช้ : ใช้ขนาด 6-12 กรัม ต้มเอาน้ำดื่ม

 

วันนี้เราก็รู้จักสมุนไพรจีนกันมาเยอะพอสมควรแล้ว แต่บางตัวก็เหมือนกับสมุนไพรของไทย แค่เรียกชื่อต่างกันไป แต่ก็ยังมีสมุนไพรจีนอีกหลายชนิด ไว้เรามาแนะนำให้รู้จักกันอีกในตอนหน้านะคะ อย่าลืมรักษาสุขภาพกันนะคะ

ขอบคุณที่มาจาก : สถาบันการแพทย์ไทย-จีน เอเชียตะวันออกเฉียงใต้